Hoe werkt een warmtepomp?
Een warmtepomp maakt geen warmte — hij verplaatst warmte die er al is. Van buiten naar binnen, via een kringloop van vier stappen. Hier lees je precies hoe dat werkt.
Laatst bijgewerkt: 1 maart 2026
Een warmtepomp maakt geen warmte. Hij verplaatst warmte die er al is — van buiten naar binnen. Dat klinkt onlogisch als het buiten vriest, maar zelfs bij −10 °C zit er nog bruikbare energie in de lucht. Het absolute nulpunt — het punt waar geen energie meer in materie zit — ligt pas bij −273 °C1. Alles daarboven bevat warmte die een warmtepomp kan benutten.
De vier stappen van de warmtepomp
Het hart van elke warmtepomp is een gesloten kringloop met vier onderdelen. In die kringloop circuleert een koudemiddel — een vloeistof met een extreem laag kookpunt die continu van vloeistof naar gas en weer terug verandert23.
Stap 1 — Verdamper: warmte opnemen
Een ventilator blaast buitenlucht langs de verdamper — een warmtewisselaar aan de buitenkant van de warmtepomp. In die verdamper stroomt het koudemiddel, dat bij zeer lage temperatuur al kookt. Bij een veelgebruikt koudemiddel als R290 (propaan) ligt het kookpunt op −42 °C45. Zelfs buitenlucht van 0 °C is daarmee “warm genoeg” om het koudemiddel te laten verdampen. Het koudemiddel neemt de warmte uit de lucht op en verandert van vloeistof naar gas23.
Stap 2 — Compressor: temperatuur verhogen
Het gasvormige koudemiddel stroomt naar de compressor — het onderdeel dat elektriciteit verbruikt. De compressor perst het gas samen waardoor de druk stijgt. En als de druk stijgt, stijgt ook de temperatuur — tot 50 à 70 °C, afhankelijk van de instelling267. Dit is hetzelfde principe als bij een fietspomp die warm wordt als je hard pompt.
Stap 3 — Condensor: warmte afgeven
Het hete, samengeperste gas stroomt vervolgens naar de condensor — de warmtewisselaar aan de binnenkant. Hier geeft het koudemiddel zijn warmte af aan het water in je verwarmingssysteem: je radiatoren, vloerverwarming of boilervat236. Door de warmteafgifte koelt het koudemiddel af en wordt het weer vloeibaar.
Stap 4 — Expansieventiel: druk verlagen
Het vloeibare koudemiddel passeert een expansieventiel — een elektronisch regelbare vernauwing die de druk weer verlaagt28. Daardoor daalt de temperatuur sterk en is het koudemiddel klaar om opnieuw warmte op te nemen in de verdamper. De cyclus begint opnieuw.
De onderdelen samengevat
| Onderdeel | Wat het doet |
|---|---|
| Verdamper | Neemt warmte op uit de buitenlucht (of bodem/water). Koudemiddel verdampt van vloeistof naar gas. |
| Compressor | Perst het gas samen. Druk en temperatuur stijgen. Dit is het enige onderdeel dat stroom verbruikt. |
| Condensor | Geeft warmte af aan je cv-water (radiatoren, vloerverwarming, boiler). Gas condenseert terug naar vloeistof. |
| Expansieventiel | Verlaagt de druk. Koudemiddel koelt sterk af en is klaar voor een nieuwe cyclus. |
Wat is koudemiddel?
Een koudemiddel is een vloeistof die speciaal is gekozen omdat hij bij extreem lage temperaturen al kookt en verdampt. Dat is essentieel — want het is precies dat verdampen dat warmte uit de omgeving “opzuigt”29.
De meest gebruikte koudemiddelen in warmtepompen zijn:
- R290 (propaan) — een natuurlijk koudemiddel met een kookpunt van −42 °C. Heeft een zeer lage klimaatimpact (GWP van 3) en kan watertemperaturen tot 75 °C leveren4510. Wordt steeds vaker toegepast en is niet onderhevig aan de F-gassenverordening4. Nadeel: brandbaar, waardoor extra veiligheidsmaatregelen nodig zijn5.
- R32 — een synthetisch koudemiddel met een kookpunt van −51,7 °C. Goede efficiëntie, maar een hogere klimaatimpact (GWP van 675)911. Vanaf 1 januari 2027 niet meer toegestaan in nieuwe warmtepompen tot 12 kW (EU-verordening 2024/573, GWP-drempel <150)9.
- R410A — een ouder synthetisch koudemiddel dat wordt uitgefaseerd vanwege een zeer hoge klimaatimpact (GWP van 2.088)911.
De trend is duidelijk: de markt beweegt naar R290. Steeds meer fabrikanten — waaronder Vaillant, Viessmann, Daikin, LG en Mitsubishi Electric — brengen warmtepompen met R290 op de markt51012.
Waarom verbruikt een warmtepomp zo weinig stroom?
De compressor is het enige onderdeel dat stroom verbruikt. Maar het grootste deel van de warmte — zo’n 75 tot 80% — komt gratis uit de omgeving23. De compressor voegt alleen de energie toe die nodig is om die omgevingswarmte naar een bruikbare temperatuur te brengen. Bij een moderne warmtepomp levert 1 kWh stroom daardoor 3 tot 5 kWh warmte — een rendement van 300 tot 500%613.
Dat rendement druk je uit met de COP (Coefficient of Performance). Hoe hoger de COP, hoe efficiënter de warmtepomp werkt.
Wat bepaalt of een warmtepomp goed werkt?
Twee dingen bepalen het rendement:
- De brontemperatuur — hoe warmer de bron (lucht, bodem of water), hoe minder hard de compressor hoeft te werken en hoe hoger de COP26. Daarom heeft een bodemwarmtepomp (bron: constante ~10-12 °C) een hoger rendement dan een luchtwarmtepomp (bron: wisselende buitentemperatuur)14.
- De aanvoertemperatuur — hoe lager de temperatuur die je verwarmingssysteem nodig heeft, hoe minder de compressor hoeft te werken613. Vloerverwarming (35 °C) is daarom efficiënter dan radiatoren (55 °C). Lees meer over vloerverwarming en warmtepompen →
Hoe kleiner het verschil tussen bron en aanvoer, hoe hoger het rendement. Dat is de basisregel achter elke warmtepomp.
Een warmtepomp verplaatst warmte via vier stappen: verdampen, comprimeren, condenseren, expanderen. Het enige onderdeel dat stroom verbruikt is de compressor — de rest van de energie komt gratis uit de omgeving. Hoe lager je aanvoertemperatuur en hoe warmer de bron, hoe efficiënter het systeem werkt.